SiteDAO - Merkeziyetsiz Site Yönetim Platformu

Apartman ve site yönetimlerindeki şeffaflık sorununu ele alan, Sui blokzinciri üzerinde çalışan bir merkeziyetsiz uygulama (dApp) prototipi. Daire sahipliği NFT ile, kiracılık devredilemez bir kartla, ortak harcamalar da oylamaya açılan tekliflerle temsil edilir.

Blok Zinciri ve Kripto Para Teknolojileri dersi dönem projesi olarak geliştirilmiştir. Proje tanıtım sunumu: docs/SiteDAO-sunum.pdf

Ekip: Tolga Olguner · Eda Zeynep Büyük · Gökberk Özkan · Caner Nişancı

Durum

Dönem projesi olarak teslim edildi. Move sözleşmeleri 28 birim testinin tamamını geçiyor ve Sui testnet'ine yayınlandı; arayüz tamamlandı, tüm site durumunu zincirden okuyor ve aşağıdaki tablodaki işlemleri zincire yazıyor.

Testnet yayını

Package	0x76d372d2a517ac76961532fe5add22d10890fd3fa44bed8ddd524d8544fc7dfd
Treasury (shared)	0x51ffce4bb885d3e814a5b6094ac9731922badd73067d9405de3ac29c80adab53
RentalRegistry (shared)	0xf5978375012a61c127edaeebc275a46d417a690270257e29b13eec9b2cc5f656
ProposalRegistry (shared)	0xf4e522984d5b278c5507d960b32c964c432613c17c7a71863b710464547990bf
TransferPolicy<Apartment> (shared)	0x194472d99604f4eb00ff666dd600126bfe74929565aad17ad085734523f938f9

Ayrıntılar move/site_dao/Published.toml içindedir. AdminCap, GovernanceAdminCap, Publisher ve UpgradeCap deploy eden adrese gönderilir.

Yukarıdaki paket üzerinde tüm akışlar testnet'te uçtan uca çalıştırılarak doğrulanmıştır: daire mint, aidat ödeme, Kiosk'a kilitleme, kiralama talebi, onaysız talebin reddi, onay, kiralama ve TenantPass basımı, kira ödeme, teklif oluşturma, kiradaki daire için ev sahibi oyunun reddi, kiracı oyu, rutin gider ve daire satışı. Arayüzün zincirden okuma katmanı da aynı canlı veriye karşı doğrulanmıştır.

Tek istisna release_expired_rental: doğrulaması kira süresinin gerçekten dolmasını gerektirdiğinden yalnızca birim testleriyle kapsanmıştır.

Zincir mi, demo mu?

Sözleşme adresleri .env.local içinde tanımlıysa uygulama zincir modunda çalışır: site durumu (daireler, kiracı kartları, ilanlar, talepler, teklifler, rutin giderler ve hazine) doğrudan zincirden okunur ve 15 saniyede bir tazelenir. Tarayıcıdaki zustand store yalnızca bu okumanın önbelleğidir. Adresler tanımsızsa uygulama kurgusal demo verisiyle açılır ve zincire yazan işlemler demo moduna düşer.

Zincir okuma katmanı frontend/src/lib/chain/read.ts içindedir; sahiplik, kiralama durumu ve oy sayıları olay kayıtları ile paylaşılan nesnelerin dinamik alanlarından üretilir.

Akış	Zincire yazılır	Notlar
Aidat ödeme	evet	governance::pay_dues — ödeme paylaşılan Treasury nesnesine girer
Teklif oluşturma	evet	governance::create_proposal — NEXT_PUBLIC_GOVERNANCE_ADMIN_CAP_ID gerekir
Oylama	evet	governance::vote_as_tenant / vote_as_owner — teklifin zincir kaydı varsa
Kiracı önceliği	evet	kiradaki daire için ev sahibinin oyu sözleşme tarafından reddedilir
Kiraya çıkarma	evet	rent_market::list_for_rent — daire Kiosk'a kilitlenir
Kiralama talebi	evet	rent_market::request_rental — talep paylaşılan nesne olarak açılır
Talep onayı / reddi	evet	rent_market::approve_rental_request / reject_rental_request
Kiralama tamamlama	evet	rent_market::rent_apartment — yalnızca onaylı talep ile, TenantPass basılır
Kira ödeme	evet	rent_market::pay_rent — ödeme ev sahibine gider, rent_paid_until ilerler
Satışa çıkarma	evet	sale_market::list_for_sale — daire emanete alınır
Daire satın alma	evet	sale_market::buy_apartment — ödeme ve tapu tek işlemde el değiştirir
Rutin giderler	evet	governance::record_routine_expense — hazineden ödenir, fatura IPFS'e yüklenir
İlan iptali	evet	rent_market::cancel_listing — kilitli daire ev sahibine geri döner
Süresi dolan kiralama	evet	rent_market::release_expired_rental — kaydı herkes düşürebilir

Sözleşme adresleri tanımlı değilken uygulama, 3 blok / 9 daireden oluşan kurgusal bir demo sitesiyle ("Green Garden Evleri") açılır. Demo verisindeki tüm e-postalar, isimler ve cüzdan adresleri uydurmadır; gerçek bir kişiyi veya cüzdanı temsil etmez. Zincir modunda bu veri kullanılmaz, yerini zincirden okunan gerçek durum alır.

Proje Yapısı

SiteDAO/
├── docs/                     # Proje tanıtım sunumu
├── move/site_dao/            # Sui Move akıllı sözleşmeleri
│   ├── sources/
│   │   ├── apartment.move        # Daire NFT'si, aidat kaydı
│   │   ├── rent_market.move      # Kiralama, Kiosk, TenantPass, kira ödeme
│   │   ├── sale_market.move      # Satılık ilan, emanet, satın alma
│   │   └── governance.move       # Hazine, teklif, oylama, rutin gider
│   └── tests/site_dao_tests.move
├── frontend/                 # Next.js 14 (App Router)
│   └── src/
│       ├── app/
│       │   ├── page.tsx          # Tanıtım sayfası
│       │   ├── dashboard/        # Daireler, TenantPass, aidat
│       │   ├── governance/       # Teklifler, oylama, rutin giderler
│       │   ├── rentals/          # Kiralık ilanlar
│       │   ├── sales/            # Satılık ilanlar
│       │   ├── admin/            # Yönetici paneli
│       │   ├── profile/          # Kullanıcı profili
│       │   ├── about/            # Hakkında
│       │   └── api/
│       │       ├── upload-ipfs/          # Pinata'ya fatura yükleme
│       │       └── zklogin/salt/         # zkLogin salt servisi
│       ├── components/
│       │   ├── modals/           # İşlem pencereleri
│       │   ├── governance/       # Gider bileşenleri
│       │   ├── providers/        # Sui ve zkLogin sağlayıcıları
│       │   └── layout/
│       └── lib/
│           ├── chain/            # Zincirden durum okuma katmanı
│           ├── store/            # Zincirden hidrate edilen durum önbelleği (zustand)
│           ├── zklogin/          # Google ile zkLogin akışı
│           └── constants.ts      # Ortam değişkenleri ve sabitler
└── scripts/deploy.ts         # Sözleşmeleri yayınlar, .env.local'i günceller

Kurulum

Ön gereksinimler

• Sui CLI (v1.60+)
  • Not: Sui'nin genel testnet fullnode'u JSON-RPC'yi kaldırdı. Eski CLI sürümleriyle çalışmak için JSON-RPC sunan bir uç nokta tanımlayın, örn. sui client new-env --alias testnet-alt --rpc https://sui-testnet-rpc.publicnode.com
• Node.js 18+
• Sui testnet üzerinde bakiyeli bir cüzdan

Sözleşmeler

cd move/site_dao
sui move build
sui move test
sui client publish --gas-budget 200000000

Deploy sonrası çıkan nesne ID'lerini elle girmek yerine yardımcı scripti kullanabilirsiniz; script frontend/.env.local dosyasındaki sözleşme anahtarlarını günceller, elle girdiğiniz diğer değerlere (Pinata, Google) dokunmaz:

cd scripts && npm install && npx ts-node deploy.ts

Deploy sonrası bir kez TransferPolicy<Apartment> oluşturulmalıdır; kiraya çıkarma daireyi Kiosk'a kilitlediği için bu olmadan çalışmaz. Script gerekli komutu ekrana yazar:

sui client call --package <PACKAGE_ID> --module apartment --function create_transfer_policy --args <PUBLISHER_ID> --gas-budget 20000000

Oluşan TransferPolicy nesnesinin ID'sini NEXT_PUBLIC_APARTMENT_POLICY_ID olarak girin.

Arayüz

cd frontend
npm install
cp .env.example .env.local
npm run dev

Uygulama http://localhost:3010 adresinde açılır. zkLogin kullanacaksanız Google Cloud Console'da hem yetkili JavaScript kaynağı hem de yetkili yönlendirme adresi olarak http://localhost:3010 kayıtlı olmalıdır — bir alt yol değil, kök adresin kendisi. zkLogin implicit flow kullandığı için Google kimlik jetonunu URL fragment'ında döndürür ve jetonu ana sayfadaki sağlayıcı okur; sunucu tarafı bir uç nokta fragment'ı göremez. Adres birebir eşleşmezse Google redirect_uri_mismatch döndürür.

.env.local içinde doldurulması gerekenler:

Değişken	Ne işe yarar
NEXT_PUBLIC_PACKAGE_ID	Yayınlanan Move paketi
NEXT_PUBLIC_TREASURY_ID	Paylaşılan Treasury nesnesi
NEXT_PUBLIC_RENTAL_REGISTRY_ID	Paylaşılan RentalRegistry nesnesi
NEXT_PUBLIC_PROPOSAL_REGISTRY_ID	Paylaşılan ProposalRegistry nesnesi
NEXT_PUBLIC_GOVERNANCE_ADMIN_CAP_ID	Deploy edene gönderilen GovernanceAdminCap
NEXT_PUBLIC_APARTMENT_POLICY_ID	Paylaşılan TransferPolicy<Apartment> — Kiosk kilidi için zorunlu
NEXT_PUBLIC_NETWORK	mainnet / testnet / devnet / localnet
NEXT_PUBLIC_SUI_RPC_URL	RPC uç noktası — genel fullnode'lar tarayıcıdan CORS'a izin vermiyor
ZKLOGIN_SALT_SECRET	Salt servisi sırrı (sunucu tarafı, asla istemciye gitmez)
NEXT_PUBLIC_ADMIN_EMAILS	Yönetici e-postaları, virgülle ayrılmış
PINATA_API_KEY / PINATA_SECRET_KEY	Fatura yükleme (boşsa demo hash üretilir)
NEXT_PUBLIC_GOOGLE_CLIENT_ID	zkLogin için Google OAuth istemcisi

Hiçbiri tanımlanmazsa uygulama açılır ve demo verisiyle gezilebilir; zincire yazan işlemler sessizce demo moduna düşer.

Temel Kavramlar

Soulbound TenantPass

TenantPass, kiracının oy hakkını temsil eden bir NFT'dir. store yeteneği olmadığı için transfer edilemez ve satılamaz; yalnızca süresi dolduğunda yakılabilir.

public struct TenantPass has key {  // store YOK!
    id: UID,
    apartment_id: ID,
    expiry_date: u64,
    // ...
}

Oylama önceliği

Her daire için tek oy hakkı vardır ve daire kiradaysa bu hak kiracınındır.

Sözleşme tarafında iki kontrol var: vote_as_owner dairenin RentalRegistry üzerinde aktif kiralaması olup olmadığına bakar ve varsa ev sahibinin oyunu reddeder (EApartmentIsRented); ayrıca voted_apartments kümesi sayesinde bir daire adına ikinci kez oy kullanılamaz. Arayüz de aynı önceliği uygular: cüzdanda geçerli bir TenantPass varsa kiracı adına, yoksa ev sahibi adına oy gönderir.

Hazine

Aidatlar governance::pay_dues ile paylaşılan Treasury nesnesine yatırılır ve total_received sayacını artırır. Aidatın hangi tarihe kadar ödendiği zincirdeki Clock'tan okunur; istemciden gelen bir zaman damgasına güvenilmez. Harcamalar için teklif açılır, oylama süresi dolduğunda evet oyu çoğunluktaysa execute_proposal ödemeyi alıcıya aktarır.

Kimlik Doğrulama

İki yol desteklenir:

• Cüzdan — @mysten/dapp-kit üzerinden Sui cüzdanı bağlanır.
• zkLogin — Google hesabıyla giriş yapılır, Mysten prover servisi üzerinden ZK kanıtı üretilir ve türetilen adresle işlem imzalanır.

Salt servisi

zkLogin'de salt, kullanıcının Google kimliği ile Sui adresi arasındaki bağı gizler: aynı hesap hep aynı adresi almalı, ama salt'ı bilmeyen biri e-postadan adrese gidememelidir. Bu yüzden salt istemcide hesaplanmaz.

/api/zklogin/salt uç noktası (route.ts) önce JWT'yi Google'ın JWKS'ine karşı doğrular — aksi halde herkes istediği sub için salt isteyip başkasının adresini türetebilirdi — sonra HMAC-SHA256(ZKLOGIN_SALT_SECRET, iss|aud|sub) değerinin ilk 128 bitini döndürür. Deterministiktir, sunucu sırrı olmadan hesaplanamaz ve zkLogin'in beklediği aralıktadır.

ZKLOGIN_SALT_SECRET değişirse tüm kullanıcıların adresi değişir.

Tasarım Notları

Sahipli nesne kısıtı. Sui'de sahipli bir nesne yalnızca sahibinin imzaladığı işleme girdi olabilir. Bu yüzden kiracı, ev sahibinin Apartment nesnesini referans olarak geçiremez. Kiralama akışı bu kısıtı şöyle aşar: daire bilgileri (blok, daire no) ilan açılırken RentalListing'e kopyalanır ve rent_apartment yalnızca paylaşılan RentalRegistry ile çalışır.

Satışta emanet. Aynı kısıt satış için de geçerli olduğundan list_for_sale daireyi paylaşılan bir SaleListing nesnesinin içine emanet alır. buy_apartment bu nesneyi tüketir; ödeme satıcıya, daire alıcıya tek işlemde geçer. İlan iptal edilirse daire satıcıya geri döner.

Peşinat modeli. Kiralamayı başlatmak için ilanda belirtilen peşinat tutarı yeterlidir; kalan aylar pay_rent ile ödenir ve rent_paid_until zincirde ilerler.

Kiosk kilidi. Daire kiraya çıkarılırken Kiosk'a place ile değil lock ile konur: kilitli bir nesne Kiosk'tan ancak TransferPolicy<Apartment> onaylanarak çıkabilir. Böylece ev sahibi ilan açıkken veya kiralama sürerken daireyi başka bir yere devredemez. İlan iptal edildiğinde cancel_listing daireyi standart yolla geri alır: 0 bedelle listeler, satın alır ve politikayı onaylar. Politika kuralsız oluşturulur; ileride komisyon veya kilit süresi gibi kurallar TransferPolicyCap ile eklenebilir.

Kilitli daire için oy. Daire Kiosk'ta kilitliyken ev sahibi Apartment nesnesini doğrudan geçiremez; governance::vote_as_owner_in_kiosk KioskOwnerCap ile daireyi ödünç alıp oy kullanmayı sağlar.

Zincirden okuma. Uygulama zincir modunda hiçbir veriyi kendi uydurmaz: daireler ApartmentMinted olaylarından bulunup güncel sahipleriyle okunur, kiralama ilanları ve aktif kiralamalar RentalRegistry'nin tablolarından, teklifler ProposalRegistry üzerinden, satılık ilanlar ve rutin giderler ise olay kayıtlarından üretilir. Kiraya çıkarılan daire Kiosk'ta kilitli olduğu için adres sahibi görünmez; bu durumda sahip bilgisi ilandan okunur.

Süresi dolan kiralamanın düşürülmesi. TenantPass soulbound olduğu için yalnızca kiracı yakabilir. Kiracı bunu yapmazsa daire kayıtta sonsuza dek kirada görünür; ev sahibi ilanı iptal edemez, yeniden kiralayamaz ve daire Kiosk'ta kilitli kalırdı. Bu yüzden bitiş tarihi ActiveRental kaydında da tutulur ve release_expired_rental süre dolduktan sonra herkes tarafından çağrılabilir. Kart yakılmaz ama süresi geçtiği için oy kullanmakta da kullanılamaz.

Talep–onay akışı. Kiralama tek adımda yapılmaz: kiracı adayı request_rental ile paylaşılan bir RentalRequest açar, ilan sahibi approve_rental_request ile onaylar ve kiralama ancak onaylı talep üzerinden tamamlanabilir. Talep tamamlandığında kapanır, aynı talep ikinci kez kullanılamaz.

Bilinçli Sınırlar

Aşağıdakiler eksik değil, kapsam kararıdır:

• TransferPolicy<Apartment> kuralsız oluşturulur. Komisyon veya kilit süresi gibi kurallar tanımlı değildir; site yönetimi bağlamında bir telif payı gerekmez. İhtiyaç halinde TransferPolicyCap ile sonradan eklenebilir.
• Süresi dolan TenantPass'ı yalnızca kiracı yakabilir. Kart soulbound olduğu ve fonksiyona değer olarak geçildiği için Sui'de onu başkasının geçirmesi mümkün değildir. Kiracı kartı yakmasa bile daire kilitli kalmaz: release_expired_rental süre dolduktan sonra kaydı düşürür ve ev sahibi daireyi geri alabilir (bkz. Tasarım Notları).
• Kiracı adayının iletişim bilgileri zincirde tutulmaz. Ad, e-posta ve telefon kişisel veridir ve herkese açık bir deftere yazılmaz; zincirde yalnızca talep sahibinin adresi, süre ve onay durumu bulunur.

Teknolojiler

Sui Move (2024 edition) · Next.js 14 · TypeScript · Tailwind CSS · zustand · @mysten/dapp-kit · @mysten/sui · zkLogin · Pinata (IPFS)

Testler

Move birim testleri:

cd move/site_dao
sui move test

28 test; aidatın hazineye girmesi, kiracı önceliği, kiracının daire nesnesi olmadan kiralayabilmesi, talep onay akışı, dairenin Kiosk'a kilitlenmesi ve ilan iptalinde geri dönmesi, peşinat ve kira ödemesi, daire satışı, rutin gider ve süresi dolan kiralamanın herkesçe düşürülebilmesi senaryolarını kapsar.

Lisans

MIT — bkz. LICENSE. Telif ekip üyelerine aittir; docs/SiteDAO-sunum.pdf lisans kapsamı dışındadır.